Cuba en toerisme
Na een periode van ruim dertig jaar, waarin het communistische Cuba van de eigenzinnige Fidel Castro en het 'kapitalistische' Westen uit elkaar groeiden, heeft dit fascinerende land nu zijn deuren geopend voor westerlingen. De Cubanen ontvangen je met open armen en de mensen zijn oprecht geïnteresseerd in buitenlanders. Je kunt ruimschoots genieten van de geneugten van het goede leven. Waar je mee over weg moet kunnen, is de bevoorrechte positie die je tegenwoordig hebt als gast. Cuba kiest voor het toerisme, vooral uit nood geboren, vanwege de diepe economische crisis waarin het land belandde na het wegvallen van de bondgenoten in Oost-Europa. De mensen zijn arm en veel zaken zijn schaars. Met hart en ziel werken de Cubanen aan de verbetering en uitbouw van de voorzieningen voor het toerisme, inmiddels de kurk waar de economie op drijft. Met zijn enerverende historie en cultuur, en zijn wonderschone natuur is Cuba het veelzijdigste vakantieland in het Caribisch gebied. Jarenlange verwaarlozing hebben de steden er niet fraaier, maar wel doorleefder op gemaakt. Je kunt er heerlijk slenteren en genieten van de schilderachtige barokke architectuur en het alledaagse straatleven. De monumenten van nationale helden vertellen het verhaal van een lange en heroïsche strijd tegen onderdrukking en afhankelijkheid. In de muziek, de religie en de beeldende kunst komen de Afrikaanse wortels naar boven.

Land en landschap
Het eiland Cuba ligt in de Caribische Zee, grenzend aan de Atlantische Oceaan, met Jamaica in het zuiden, Mexico in het westen en Florida zo'n 180 kilometer noordelijk, aan de overkant van de straat van Florida. Overal rondom het eiland komen koraalriffen bijna aan de oppervlakte wat het land een paradijs voor duikers en snorkelaars maakt. Het eiland zelf is een langgerekte bergketen waarvan de basis heel diep verzonken is in de Caribische Zee. Een van de diepste zeetroggen ter wereld, 7243 meter!, bevindt zich 60 km uit de kust bij Santiago de Cuba. Het grootste gedeelte van de bijna 5800 km lange kustlijn bestaat uit rotswanden. De meeste en breedste zandstranden zijn te vinden in het noorden; het strand van Varadero is een van de mooiste van het eiland. Het binnenland bestaat voor een groot gedeelte uit savannes; uitgestrekte tropische vlaktes met hier en daar plantages met citrusbomen en (veel) suikerriet. In de Sierra de los Organos, een van de bergketens in het westen van het eiland, ligt de prachtige, groene vallei van Viñales van waaruit de vele mogotes oprijzen, wonderlijk gevormde heuvels tegen een achtergrond van hogere toppen. De poreuze zandgrond tussen deze heuvels in vormt een goede voedingsbodem voor de fijne tabak voor de Havana's en andere sigaren waar Cuba zo beroemd om is geworden.

Bevolking
Cuba heeft ongeveer 12 miljoen inwoners waarvan er ruim 2 miljoen in Havana wonen. De oorspronkelijke bewoners van Cuba stammen af van de Arawak-indianen. Van de paar honderdduizend bewoners die Columbus aantrof toen hij in 1492 op het eiland arriveerde, waren er honderd jaar na de komst van de Spanjaarden nog maar enkele honderden over, de rest was óf uitgemoord óf geveld door de nieuwe ziekten die de conquistadores hadden meegebracht. Vanaf het begin van de 16e tot in de 19e eeuw werden meer dan een half miljoen slaven geimporteerd uit Afrika; een gevolg van het idee van de Spanjaarden dat de sterke negers beter bestand waren tegen zwaar werk dan de zachte en meegaande Indianen. Volgens een volkstelling uit 1981 is 66 procent van de bevolking blank (afstammelingen van de Spanjaarden), 12 procent zwart, 21,9 procent is mulat of mesties (resp. gemengd zwart/blank of gemengd Indiaans/blank, maar op Cuba worden beide begrippen door elkaar gebruikt) en 0,1 procent Aziatisch. Als je op Cuba bent kun je je moeilijk voorstellen hoe die 22 procent mulat of mesties is gemeten: andere schattingen (en het straatbeeld) komen op hoger dan 50 procent.

Geschiedenis
De eerste bewoners zijn, volgens archeologen, rond 4000 v. C. de oceaan overgekanoed op weg naar Cuba. Toen Columbus in 1492 voor het eerst voet aan wal zette op het eiland dacht hij het oostelijke puntje van Azie (Las Indias) gevonden te hebben. Aan deze misrekening danken de bewoners hun naam, Los Indios oftewel Indianen. Pas in 1509, drie jaar na de dood van Columbus, werd ontdekt dat Cuba een eiland was. De komst van Columbus is het begin van een lange periode van Spaanse overheersing. Aan deze koloniale tijd komt pas in 1899 een einde. Na jaren van onafhankelijksheidsstrijd grijpen in april van dat jaar de Verenigde Staten in en worden de spaanse troepen in drie maanden verslagen. In plaats van een Spaanse koning komt er een Amerikaans militair bestuur op Cuba, niet helemaal wat de Cubanen voor ogen hadden toen ze om hulp gevraagd hadden. In 1901 wordt een amendement aangenomen dat er o.a. voor zorgt dat al snel Amerikaanse zakenlieden bijna de hele suikerriet- en sigarenindustrie monopoliseren en dat Cuba land moet afstaan voor militaire doeleinden. De laatste president van deze pseudorepubliek, zoals de Cubanen de periode van 1902 tot 1959 noemen, is Fulgencio Batista. Hij is in 1934 na een staatsgreep aan de macht gekomen en regeert als een ware tiran. Amerikaanse zakenlieden hebben bijna de hele economie in handen. De enigen die hiervan profiteren zijn Batista en zijn familie, terwijl de bevolking werkloos is en ondervoed raakt, en Havana uitgroeit tot 'het bordeel van Amerika' vol gangsters en casino's. En dan verschijnt de jonge advocaat Fidel Castro ten tonele om de onafhankelijkheidsstrijd nieuw leven in te blazen. Na een mislukte, gewapende overval op de Moncada kazerne vlakbij Satiago de Cuba wordt hij, samen met zijn medestanders berecht en veroordeeld. Bij een amnestie in 1955 komen ze vrij waarna ze naar Mexico vertrekken om zich verder voor te bereiden op de revolutie. Samen met zijn broer Raul en de jonge Argentijnse arts Ernesto 'Che' Guevara, die hij in Mexico ontmoet organiseren ze een groep van 80 man die met het bootje de Granma op 2 december 1956 aankomt op Cuba. Na twee jaar van verbeten strijd in de Sierra Maestra verovert de groep van Che Guevara de stad Santa Clara met kerstmis 1958. Batista vlucht op oudjaarsnacht naar Santo Domingo en op 8 januari 1959 komen de triomfantelijke guerrillos met Castro aan het hoofd Havana binnen. De verstandhouding met de Amerikanen verslechtert snel. Als Amerika de afgesproken hoeveelheid suiker niet meer afneemt en een handelsembargo afroept koopt de Sovjet Unie de suiker. In 1961 verklaart Castro, steeds meer de armen van de Russen ingedreven door het verbreken van alle diplomatieke betrekkingen van de Amerikanen, dat zijn revolutie een socialistische revolutie was. Na de Varkensbaai-invasie worden de banden met de Sovjet Unie verder aangehaald en worden er Russische raketten geplaatst in de provincie Pinar del Rio. Een nucleaire oorlog wordt op het nippertje vermeden. Pas in 1975 treedt er wat dooi op in de ijskoude betrekkingen met de Verenigde Staten. Vanaf 1977 en 1979 mogen resp. Amerikanen en Amerikaanse Cubanen weer naar Cuba reizen. In 1980 volgt een emigratiegolf van Cubanen naar de Verenigde Staten. Afgesproken wordt dat er jaarlijks 20.000 Cubanen zullen worden toegelaten. Vanaf 1990 gaat het economisch bergafwaarts. Politieke veranderingen in Oost-Europa raken Cuba hard, schaarste breekt aan. De laatste jaren is er een versoepeling van het beleid; prive-ondernemingen worden toegestaan en Cubanen mogen dollars bezitten en uitgeven in zogenaamde dollarwinkels op Cuba. Fidel Castro is in februari 2008 na bijna een halve eeuw afgetreden als president van Cuba. Zijn taken worden al sinds 2006 waargenomen door zijn 76-jarige broer Raul. De Cubanen lijken zich inmiddels goed aan Raul Castro te hebben aangepast. Velen hopen dat Raul, als zijn leiderschap een permanent karakter krijgt, een kleine bres kan slaan in de streng gereguleerde staatseconomie, die het de Cubanen nu vrijwel onmogelijk maakt hun magere inkomen op legale wijze aan te vullen. De ambtenarensalarissen in Cuba bedragen gemiddeld € 11,60 per maand.

Electriciteit
Electriciteit is er overal en storingen komen voor, maar niet frequent. In de hotels bestaan meestal stopcontacten van 110 volt en 220 volt naast elkaar.

Eten en drinken
Van oorsprong heeft Cuba geen hoogstaande eetcultuur en de situatie is er door de huidige economische toestand alleen maar slechter op geworden.

Ontbijt (desayuno)
Een stevig ontbijt van brood met eieren (huevos) naar keuze klaargemaakt met bacon of worstjes komt het meest voor. Wie dat te zwaar vindt, kan ook een ontbijt met toast en jam krijgen. Koffie is er bijna altijd bij, evenals vruchtensappen, die echter meestal niet vers zijn.

Lunch (comida), diner (cena) en snacks
In de schaarse restaurants worden veel zwarte bonen, rijst en kip opgedist. In het juiste seizoen zijn er wel veel exotische vruchten verkrijgbaar. Als je niet in je hotel eet, dan kun je het beste op zoek gaan naar een paladar, een particulier restaurant met maximaal 12 stoelen en prijzen van 7-12 US $. Veel mogelijkheden zijn er niet, zeker niet buiten Havana en Varadero. Als je goedkoper af wilt zijn, moet je eten kopen op straat, van kleine stalletjes. Daar mag je meestal met pesos betalen (op die manier wordt het al vlug zo'n twintig keer goedkoper).

Fooien
De werknemers in restaurants en hotels verdienen weinig. Je kunt aan de armoede op het eiland geen einde maken, maar wel zorgen dat degenen die je verblijf zo aangenaam mogelijk maken door het eten te koken, de bedden op te maken etc. een goede fooi krijgen. De richtlijn is (tenminste als er naar tevredenheid service is geleverd) US $ 0.50 fooi per reiziger per dag voor de kamermeisjes van de hotels. Voor de chauffeurs van de bussen die Shoestring inhuurt, geldt eenzelfde bedrag. Het is voor dit soort fooien handig om een fooienpot te hebben die roulerend door reizigers wordt beheerd in overleg met de reisbegeleider. Die pot kan ook gebruikt worden om kleine versnaperingen voor de hele groep onderweg te betalen. In eethuisjes etc. kun je een fooi achterlaten van 5 % van het te betalen bedrag. Taxi's hoef je geen fooi te geven. Over het algemeen is de prijs die je voor het ritje betaalt toch al duidelijk hoger dan wat ze normaal krijgen van de eilandbewoners zelf. De reisbegeleider verwacht aan het einde ook een fooi, als zij/hij het werk goed heeft gedaan. Onze richtlijn is 10 US $ per reiziger voor hele reis.

Fotograferen en filmen
Laat film of camera nooit achter in de afgesloten bus. Door de snel stijgende temperatuur kan de kwaliteit van het fotografische materiaal achteruit hollen. Niet alle soorten batterijen voor camera's zijn verkrijgbaar. Zorg dus voor batterijen die de hele reis meegaan. De mensen vinden gefotografeerd worden meestal erg leuk maar vraag van te voren wel toestemming.

Geld- en bankzaken
De munteenheid in Cuba heet de peso. Er zijn twee soorten pesos op Cuba, de lokale peso (1 € = ca 34 pesos) en de peso convertible, CUC. 1 € = 1,37 CUC en 1 CUC = € 0,73). De eerste wordt vooral door de Cubanen zelf gebruikt en de buitenlanders gebruiken veelal de peso convertible. Tot eind 2004 werden er nog dollars gebruikt op Cuba, maar die zijn per 8 november 2004 in de ban gedaan door Fidel Castro. Dit betekent dat bij het wisselen van dollars een hoge commissie van ca 10 % berekend wordt. Euro's worden wel goed geaccepteerd. Wij raden daarom aan zoveel mogelijk (traveller cheques in) euro's mee te nemen. Het is niet mogelijk om op alle plaatsen cheques te wisselen dus neem ook een hoeveelheid contante euro's mee.

Gezondheid
Wie in Midden-Amerika met enige aandacht voor hygiëne en huidverzorging op reis gaat, zal meestal geen gezondheidsproblemen tegen het lijf lopen. Hieronder volgen een aantal zaken waar op gelet moet worden.

Eten en drinken
Leidingwater is niet geschikt voor de consumptie. Mineraalwater is overal te koop. Als je een drankje bestelt vraag dan of de ijsklontjes van 'agua purificada' zijn gemaakt, zodat je geen risico loopt op eventuele ziektekiemen die in gewoon leidingwater kunnen zitten. In kleine eettentjes kun je beter geen van tevoren geschilde vruchten of salades eten. Eet bij voorkeur in drukke restaurants. De mensen eten er niet voor niets en de omloopsnelheid van het bereide eten is hoog. Was je handen goed voor je gaat eten en houd je vingernagels goed kort.

Diarree
Het meest voorkomende gezondheidsprobleem naast verbranding is diarree. In de meeste gevallen gaat het om een volstrekt onschuldig verschijnsel dat wordt veroorzaakt door verandering in voedingsgewoonten, de hitte of door onschuldige bacteriën, waar je lichaam snel afweer tegen opbouwt. Het belangrijkste risico is de kans op uitdroging, vooral bij kinderen. Uitdroging betekent dat het lichaam meer vocht, zouten en glucose verliest dan het binnen krijgt. Een gevoel van lusteloosheid en slapte is het gevolg. Dit is te voorkomen door water met een O.R.S.-oplossing te drinken. Deze zakjes, die in Nederland en België bij de apotheek te krijgen zijn, bevatten alle mineralen en suikers die het lichaam verliest bij diarree. In plaats van deze oplossing kunnen ook frisdranken zonder koolzuur en stevig gezouten bouillon gedronken worden. Als de diarree gepaard gaat met flinke koorts, bloed in de ontlasting of hevige braakneigingen, dan is het verstandig een arts te raadplegen. Als de diarree meer dan enkele dagen aanhoudt zonder bovengenoemde bijverschijnselen, of als je moet reizen dan kun je een paar maal het medicijn Imodium innemen. Dit is een opiumachtig preparaat dat de darmen gedurende een aantal uren volledig stillegt.

Insectenbeten
Muggen zijn niet helemaal te ontlopen in Centraal-Amerika, maar een aantal maatregelen kan de overlast toch flink terugdringen. Muggen die malaria over kunnen brengen steken na zonsondergang en voor zonsopgang. Draag 's avonds een lange broek en een goed afsluitend T-shirt met lange mouwen en col. DEET of andere insectafweermiddelen hebben effect, maar verwacht er geen wonderen van.

Klimaat
De ligging van Cuba, net ten zuiden van de kreeftskeerkring garandeert een warm tropisch klimaat. In de lage kustgebieden is de gemiddelde jaartemperatuur 25 graden Celsius. Het zeewater is al bijna even warm en de schommelingen in temperatuur zijn het hele jaar door niet groot. Uitschieters naar boven zijn zeldzaam, maar in de winter kunnen er koude dagen zijn als er een noordoosten wind staat die de kou uit het binnenland van de VS over de Caraibische zee meeneemt. De temperatuur kan dan 's nachts tijdelijk dalen onder de tien graden, maar nooit voor lang. In de bergen in de Sierra Maestre is het enkele graden koeler.

Beste reistijd
Eigenlijk is het hele jaar door goed, maar in de herfstmaanden is het wat natter en er is een kleine kans op cyclonen. Tijdens elke reis krijg je zowel zon als tropische regenbuien, die vaak als verfrissend worden ervaren.