07-09-2008 t/m 24-09-2009

Marrakech, sprookjesstad uit 1001 nacht?!
Na een voor ons doen korte vliegreis zijn we zondagochtend 7 september vroeg aangekomen in Marrakech. Het eerste wat opviel was het enorme ooievaarsnest met ooievaar op de stadspoort! Later ontdekken we dat deze stad volzit met ooievaars en ze allemaal rond dezelfde tijd rond gaan vliegen, een zeer mooi gezicht!Onze taxi chauffeur kon onze Riad niet eens in een keer vinden in de doolhof van alle steegjes in de medina dus dat beloofde wat voor ons! Maar met wat hulp kwamen we vrij snel op de goede plek. We werden hartelijk ontvangen met thee ondanks de ramadan. Onze kamer is klein maar knus en schoon en de Riad (klein gasthuis bij mensen thuis veelal midden in de medina) is leuk, de mensen vriendelijk en het dakterras voorzien van kussens, matrassen en zitjes heerlijk! Dank aan Marloes voor deze goede tip! Marrakech bestaat uit 2 delen. Het oude deel, en hoe kan het ook anders, het nieuwe deel. De medina is 1 grote chaos en wirwar van smalle steegjes, souks (smalle steegjes vol marktkraamjes en andere winkeltjes) waar paard en wagen, brommers, ezels, voetgangers etc door elkaar heen gaan en kooplui je overal naar binnen proberen te schreeuwen. Brommers rijden overal dwars doorheen en gaan ervanuit dat jij ten alle tijden overal heen kan uitwijken, wat niet altijd lukt, dus al vrij snel zagen we een brommer tegen een muur aanknallen; In deze wirwar aan steegjes hebben we de eerste dag doorgebracht en tussendoor vooral veel geslapen. s Avonds gegeten op het grote plein waar het elke avond volstaat met tientallen eettentjes die allemaal dezelfde gerechten maken. Overal staat een ijzeren kraam met daarin een uitstalling van groente, vlees en vis. Om de kraam heen staan lange tafels waaraan je kan aanschuiven. Bij elk kraamje staan diverse mannen je naar binen te praten.Heerlijk eten overigens. Verder staan er ook tientallen wagens naast elkaar met sinaasappelsap en dadels. Daarna verandert het plein in 1 grote drukte, met diverse lokale optredens van storytellers, trommelaars, dansers,vuurspuwers, kaart en handlezers, hennavervende dames,een mini golfbaan, spelletjes en mannen met aapjes aan een ketting ( ik weet meteen weer waarom ik lid ben geworden van stichting AAP in Nl.)

De 2e dag hebben we 2 oude koningspaleizen bezichtigd, een mooie botanische tuin en gerelaxed op ons dakterras. De avond wederom op het plein gegeten. Grappig is de grote verschillen in kleding te zien, voornamelijk bij vrouwen. Van burkas tot westers. Wat momenteel erg hip is hier zijn lange gewaden met een puntmuts eraanvast, voorzien van tijger, luipaard of zebra print......IEHHHHH

De 3e en voor ons tevens laatste dag in Marrakech hebben we weinig bijzonders gedaan. Het was eigenlijk te warm om veel te doen dus we hebben ons beperkt tot het regelen van buskaartjes voor de volgende dag, het bezoeken van een moskee, lezen in het park en op het dakterras. s Avonds wel op het plein gegeten, maar wat minder leuke ervaringen opgedaan zoals die aapjes die ondanks nee toch op je schouder gezet worden (ik heb het daar dus duidelijk niet op, arme beesten) en een dronke man, of op enig andere manier ver heen, die t nodig vond op Arjan te tuffen. Verder natuurlijk de bedelaars en straatschoffies die je toch proberen geld af te troggelen. Dit maakt het weer realiteit en niet helemaal de sprookjesstad....

Lang genoeg in Maarrakech geweest, tijd om onze spullen te pakken en verder te trekken. We hadden buskaartjes voor Skoura gekocht, maar vlak voordat de bus daar arriveerde kwamen we in gesprek met een jongen hiervandaan die ons adviseerde nog wat verder door te reizen dus dat hebben we gedaan. Even (met behulp van deze aardige gozer) overleg met de buschauffeur, bijbetalen en doorgaan. (verliep niet helemaal soepel, want chauffeur wilde ons er al eerder uit zetten, maar met poot stijf en bijbetalen blijven zitten. Hij probeerde zelfs die jongen bij te laten betalen. haha, t is ook overal hetzelfde liedje. Maar niet gelukt en we hebben dus ook de gewone prijzen betaald ontdekten we bij navraag) Nu zitten we hier dus na een bustocht van zo n 8 uur de stad uit, door de bergen en begin van droge rotsige omgeving met hier en daar oases met veel groen en palmbomen, in Tinerhir, een stad in een oase in een verder enorm droge omgeving. In deze omgeving zijn veel (vervallen) kastelen wat een bijzondere aanblik geeft aan t dorre landschap. Verder zijn er een aantal kloven, waar we er in ieder geval 2 van gaan bezoeken en in gaan wandelen/klauteren. Als vrouw word ik gelukkig niet echt lastig gevallen.( nu kleed ik me daar ook enigszins op door geen korte broeken en in de stad geen hemdjes te dragen, door te bloot gekleed te gaan tast je hier de eer van je fanilie aan)

We hebben 2 schitterende en aktieve dagen gehad in Tinerhir eo. De avond van aankomst zijn we in het hotel in gesprek gekomen met een man die zijn dochter in Nederland woont. Met hem hebben we thee gedronken en zitten praten. Hij adviseerde ons te gaan mountainbiken naar de gorge (kloof)zo'n 15 km. Verder zijn we bij zijn broer geweest die een winkeltje in zilver en berbersieraden heeft (ach ja hier moeten ze ook hun geld verdienen) waar we ook weer aan de thee hebben gezeten. Vervolgens de mountainbikes getest en gehaald en kwamen we die jongen uit de bus tegen die ons ook uitnodigde voor de thee. Helaas konden we hem niet meer vinden toen we eenmaal uit t zilverwinkeltje kwamen. Verder geen toerist gezien daar en alleen maar mannen op terrasjes. Overdag zie je wel vrouwen lopen, maar de terrasjes worden alleen bevolkt door mannen.

Na een onrustige nacht, Arjan amper geslapen door een acute verkoudheid en ik aan de buikloop, zijn we op tijd opgestaan, ontbeten, weer rennen naar t toilet en uiteindelijk met ietwat zwakke benen op de fiets gestapt. Door de palmeraie zagen we niet zo zitten, dus dan maar over de weg. Dit ging best aardig met prachtige uitzichten over de vele ruines, bergdorpjes en palmeraie (de vallei rond de rivier, vol met palmbomen en moestuintjes) tot we bij de haarspeldbochten omhoog aankwamen. Dit bleek toch iets te ambitieus voor mij in de hitte en nog niet in optimale conditie dus na wat twijfelen en balen besloten om terug te fietsen en de taxi te pakken. Dit bleek een slimme zet want het was nog een hele tocht geweest. De kloof was schitterend en vanaf de grote weg hebben we een zijpaadje de bergen in genomen, een van de berberroutes. Weg van de toeristen, bussen etc; Ineens was er helemaal niemand meer, behalve wat blatende geiten en hun hoedsters en schitterende uitzichten op de oranjekleurige bergen en dalen en op de reeks keien die in de winter een rivier horen te vormen. Het einddoel was een ander dorpje over 2 bergkammen heen, maar over de eerste bergkam heen werd t pad wel erg onduidelijk en wisten we dat de andere kant op nog 7 uur lopen zou zijn, dus we wilden niet het risico nemen om met nog een halve fles water een appel wat biscuitjes en zonder warme kleding de nacht in de bergen te moeten doorbrengen. 1 keer eerder verdwaald in de bergen van Ecuador en dat is zeker niet voor herhaling vatbaar! Dus na ruim 3 uur klimmen en klauteren zijn we weer aangekomen bij de kloof en na wat te drinken moe maar voldaan teruggegaan naar Tinerhir. Geen taxi te zien, dus op goed geluk een jeep aangehouden, 2 jongens uit Mexico en Venezuela die met een prive chauffeur op pad waren en die vonden het geen probleem ons een lift te geven. Heerlijk geslapen deze keer.

De volgende ochtend spullen gepakt en uitgecheckt, maar eerst nog met de taxi naar t dorpje aan het eind van de kloof waar we gisteren heen wilden. Vanaf daar door de palmeraies teruggewandeld naar Tinerhir (15 km) Hier loop je dan op kleine paadjes tussen de palmbomen en moestuintjes langs de rivier en kom je eveneens op wat locals na niemand tegen. Het tweede stuk werden we vergezeld door een jongen uit de buurt die ook naar Tinerhir ging. Hij heeft ons gegidst, wat wel handig bleek gezien de vele verschillende paadjes, rivieroversteekjes etc. Hij heeft ons ook naar een ruine van een kasteel en dorp eromheen gebracht (daar waren we zelf nooit gekomen) vanwaar we echt een geweldig uitzicht hadden over de hele vallei en omliggende dorpen. Om ons heen renden bergbeestjes (ze leken wel op kleine bevertjes) alle kanten uit. Al met al was het een flinke tocht terug, maar erg mooi. t laatste stuk door landbouw heen en over kleine paadjes. Vlak voor me gleed een slang over t pad. Schrik! Maar t beest schrok meer van mij geloof ik, want was heel snel weer weg. Al met al een pittige maar erg mooie wandeling. In het hotel gelunched,gedag gezegd en vervoer gezocht naar Boumalne du Dades. Dit bleek door de Ramadan erg lastig, zo na 14 uur wordt er zeer weinig ondernomen. Taxis vragen achterlijke bedragen maar door om ons heen te vragen kwamen we in een lokale bus terecht die ons voor 1 euro naar dit plaatsje bracht. Doorgaan naar de kloof om daar in een hotel te overnachten zat er door de ramadan helemal niet meer in, tenzij er grof geld betaald werd, maar we hebben een super leuk hotelletje hier gevonden, iets heuvelopwaarts met een prachtig uitzicht over de droogte, de oase in de vallei en de stad zelf. De mensen van het hotel zijn super vriendelijk en met wat engels en gebroken frans: half spaans komen we er wel uit. Na het eten kwamen ze met thee aan en hebben ze getrommeld en gezongen , eerst voor ons, maar al gauw kregen wij een trommel in onze handen gestopt om ee te doen. haha en wij zij beiden echt heel ritmisch. NOT! Maar leuk was het wel. Mooie kamer met balkon. Heerlijk bed dus prima geslapen.

Vandaag met de lokale minibus naar deze kloof, waar geen palmeraire is, maar een vallei vol dadelbomen. Deze kloof is groter en doordat de rivier al vol water stond, konden we niet de rivier oversteken om verder te wandelen, (wel nog een poging gedaan maar om nu tot een meter diep t water in te gaan....) dus zijn we over de grote weg door verschillende dorpen een stuk teruggelopen tot we een lokale minibus aan konden houden (volop bekijks, blijkbaar niet veel toeristen die dit doen) om terug te rijden naar t stadje. Het woordje nee kennen we hier niet, maar het woordje vol ook niet..... Verderop is nog een rozenvallei, maar helaas is september geen rozentijd dus deze vallei slaan we over.

Vanuit de Sahara naar de kust.
De bus die ons vanuit Boumalne naar Ouarzazate zou brengen bleek een minibusje volgepropt met locals en ons. Wederom veel bekijks. Gelukkig was de route wel mooi, want met al dat gehobbel en op 1 bil zitten is 2 1/2 uur lang genoeg. In Ouarzazate moesten we een tijdje wachten op de bus naar M'Hamid, dus mooi de tijd om even rond te lopen en te lunchen. Om 16 uur vertrok de bus naar M'Hamid, het meest zuidelijke dorpje aan de rand van de Sahara woestijn op de grens met Algerije. In deze bus zitten ook locals die proberen je te strikken voor een woestijntocht bij hen, maar jammer voor hen hadden we vooraf al wat geregeld. Bijzonder was dan ook dat bij een tussenstop van de bus we werden aangesproken door 2 jongens die beweerden van die organisatie te zijn en ons kwamen oppikken. (dit terwijl we hadden afgesproken in M'Hamid) Onze achterdocht was groot, maar toen ze ook onze namen wisten en we de man aan de telefoon kregen bij wie we de trip geregeld hebben, konden we niet meer dan dit aannemen. In M'Hamid hebben we in een kasbah (kasteel) geslapen, gemaakt van steen, water, klei en riet. (zoals de huizen daar voor de bakstenen en betontijd werden gemaakt).

De volgende ochtend om half 9 vertrokken we de woestijn in. Eerst een paar uur op 2 kamelen. We waren de enigen op dat moment dus dat was leuk. Vanaf lighouding op de grond kwamen de kamelen met ons op hun rug (voorzien van tulband tegen de warmte) met een hoop geschommel vanuit hun knieeen omhoog. Het eerste deel woestijn is vooral een dorre massa, waar je om je heen diverse mensen op ezeltjes voorbij ziet komen. De ezel is echt wel het vervoermiddel in Marokko. Met of zonder karretje, volgeladen met dozen, gras, kruiden, t maakt niet uit. De ezeltjes werken wel. Overigens zien ze er allemaal goed verzorgd uit, en gaat men vriendelijk om met de meeste dieren (ook katten en honden) Na t dorre deel kwamen er palmbomen op ons pad en de eerste kleine zandduinen. De kleur van het zand verandert langzaam van grijsbruin naar oranje geel. Door de warmte zijn er fata morganas te zien. Na dit eerste deel kwamen we in een kamp terecht, vanwaaruit we verder gingen met de landcruiser. Bij een oase lekker gerelaxed, springbokken gezien en heerlijk gelunched. Eind van de middag het laatste stuk naar de zandduinen van Erg Chigaga, minst bezocht en minst toeristisch, maar absoluut niet het minst mooist en ook al gebruikt als decor in menig film. Op 2 zwitsers na waren er geen toeristen te bekennen in ons kamp en de omliggende kampen en wij waren met zijn 2en dan ook de enige boven op de duinen om te genieten van de zonsondergang. De nacht was erg helder, en ondanks de bijna volle maan konden we genieten van een nacht onder de schitterende sterrenhemel. Heerlijk geslapen in de buitenlucht.

De volgende ochtend genoten van de zonsopkomst, die de duinen weer langzaam oranje kleurden. Na t ontbijt was het alweer tijd om terug te gaan. De zwitser en ik hebben de terugweg op t dak van de jeep gemaakt, de rest zat liever gewoon in de jeep. De zwitsers hadden een huurauto en hebben ons een lift terug gegeven naar Ouarzazate. Helaas kwamen we daar die dag niet verder doordat de nachtbus al vol zat en er geen andere gingen tot de volgende ochtend, dus de reis naar Essaouira hebben we moeten uitstellen tot de volgende dag.

Eerst met de bus naar Marrakech. De CTM bus naar Essaouira ging pas een paar uur later, dus hebben we ons ingelaten met een ander lokaal busbedrijf die eerder vertrok. Nou dat hebben we dus geweten. Het begon al met t betalen voor de bagage, dat was 10 keer zoveel als normaal. Dat vertikten we dus, en toen als excuus ook nog gebruikt werd: t is ramadan, hij heeft honger, wij zijn toeristen en hebben geen honger dus kunnen hem best extra betalen, had ik t helemaal gehad. Na een grote mond terug heb ik de tassen uit t ruim getrokken en ons geld uit zijn handen gegrist. Toen een 2e man zich ermee ging bemoeien konden we ineens de helft minder betalen (nog teveel overigens maar goed) De bus was verder verrot, losse gescheurde leren stoelzittingen, heet (een kapot raampje zorgde voor de ventilatie) en ging een uur later weg als gepland, stopte op elke straathoek, maar we zijn uiteindelijk in Essaouira aangekomen. Helaas zat daar de Riad (guesthouse)die we gereserveerd hadden ineens vol, net zoals de 4 anderen die we daarna langsgingen. Uieindelijk hebben we ons overgegeven aan een jongen die wel een adresje wist. Ook daar zaten de kamers vol, maar hadden ze nog wel een suite over, die iets duurder was (en relatief nog goed te betalen) Die was op het dak, 3 kamers en een megabadkamer en echt onwijs knus. Moe van alles hebben we het genomen en heerlijk genoten van de knusheid van het Riad de 2 dagen daarna. Helaas sloeg het weer helemaal om, en de wolken gingen over in regen en onweer. De hele nacht heeft het gegoten, evenals de dag erna. Tussen de buien door toch op verkenning geweest in t havenstadje. De haven zelf is een hele belevenis. Vis en krab komt af en aan, wordt uitgestald op kartonnetjes op de grond, op een tafeltje of gewoon op de grote hoop. Ertussendoor wordt de vis schoongemaakt en wordt er onderhandeld. Verder heeft Essouaira een leuke medina met allemaal kleine steegjes, winkeltjes, restaurantjes en zijn de mensen een stuk minder opdringerig dan in Marrakech. We hebben ons hier ondanks t slecht weer evengoed prima vermaakt.

De dag erna zijn we met de bus naar Agadir gegaan. Wederom ons om de gunstige tijd een andere maatschappij dan CTM laten aanpraten en wederom ging dit niet goed. De bus zou half 12 weggaan, wij waren keurig om 11 uur aanwezig, maar om 12.30 uur zaten we nog in een stilstaande bus met open motorkap. Geen airco (zoals was gezegd) 2 keer zoveel geld voor de bagage gevraagd (gelukkig hadden we ons vooraf laten informeren, dus niet ingetrapt)en niet op tijd weg. Na 1 1/2 uur was ik t wachten zat en ben ik naar de kaartjesverkoper gegaan. Tja de eerste bus was niet gekomen en deze ging pas om 13.00 uur weg, en ach, ik had toch niet teveel betaald, proberen kon geen kwaad..... En dan een beetje dom staan lachen. Toen was ik er echt klaar mee, heb mijn geld teruggeist (en gekregen), spullen uit de bus gehaald en alsnog met de CTM gegaan die een half uurtje later dan 13 uur vertrok. Zit je daar dus je halve dag op zon busstation te verdoen. Ik ben al heel wat gewend inmiddels, maar deze 2 dagen waren weer t toppunt. (wat zijn we toch verwend hier in Nl)

In Agadir appartementje genomen, maar ook hier was t bewolkt en grauw. Nu is Agadir een toeristische kustplaats die voor ons niets meer te bieden heeft dan dure all inclusieve hotels en strand en na 1 dag daar rondhangen in de regen/ wolken hadden we t wel weer gezien en hebben we een autootje gehuurd voor de laatste 3 dagen. Verder de kust afgereden naar Mirleft. Schitterende kust, verlaten stranden, rotswanden, niet toeristisch, maar ja toch een stuk minder leuk in de nattigheid..... In Aglou plage een hotelletje aan t strand gevonden, supermooie zonsondergang, je zag de wolken echt boven de kust hangen terwijl t verder op zee helemaal helder was en heerlijk geslapen.

Allah was ons niet helemaal slecht gezind en gunde ons de laatste 1 1/2 dag toch nog prachtig weer. 1 dag hebben we dus heerlijk op zo'n mooi strandje tussen de rotsen doorgebracht.(waar we eerst helemaal alleen waren, later alleen nog 4 anderen aan de andere kant van het strand) De laatste dag hebben we een route terug naar Agadir genomen door de Ameln valley in de Anti Atlas. Een schitterende route door roze oranje gekleurde bergen, kasbahs, berberdorpjes en landbouwterrassen. Echter kost het rijden door de bergen ook meer tijd dan ingecalculeerd en zo kwamen we nog maar net op tijd terug in Agadir, waar de man van het verhuurbedrijf ons al ongeduldig stond op te wachten (ongekeerde wereld)om met ons mee te rijden naar het vliegveld. Hopelijk was hij nog op tijd terug voor het einde van deze Ramadandag en het begin van een eetfestijn de rest van de nacht..... We hebben wel geleerd hoeveel impact de hele Ramadan heeft, t lijkt me enorm zwaar, zeker in gebieden als de woestijn zo'n hele dag zonder eten. Alles ligt dan ook plat en stil 's middags, er is geen leven op straat, winkels etc zijn gesloten, taxis rijden niet, en om 18.45 uur zit iedereen klaar tot het moment waarop de sirene gaat die aankondigt dat er gegeten mag worden. Respect voor de mensen die het echt vanuit volle geloofsovertuiging doen, maar ook wel een soort van minachting voor mensen die het als excuus gebruiken om overal extra geld voor te vragen, aangeven dat het zo zwaar is, dat ze honger hebben en dat ze daarom niks hoeven te doen tenzij wij heel veel geld extra betalen, dan willen ze wel wat doen....... Dat vond ik wel opvallend tijdens het zelf reizen in Marokko: heel veel mensen willen wat van je zonder er maar iets voor te hoeven doen. Als ze de weg wijzen willen ze er al geld voor. Dit gaat op den duur echt ten koste van de mensen die dan juist heel vriendelijk zijn, daar sta je dan vaak al achterdochtiger tegenover en stel je je minder open voor de leuke momenten die dit kan brengen. Verder is het toch echt een mannencultuur, ondanks dat zij zeggen dat het een vrije cultuur is, vrije geloofsuiting en keuzevrijheid. Toch zie je weinig vrouwen op straat bij openbare gelegenheden als terras of restaurant. Een ander opvallend aspect is dat de moskeeen niet rond zijn, zoals in Turkijke, maar hoge torens, niet open voor publiek en dat veel gebouwen er aan de buitenkant totaal niet uitzien, maar aan de binnenkant pracht en praal zijn. Al met al hebben we weer een mooie reis gehad, veel verschillende dingen gezien en gedaan en zijn we weer een ervaring rijker......