Land en landschap
Turkije (Türkiye Cumhuriyeti) is een schiereiland van 814.578 km². Dat is 19 keer de oppervlakte van Nederland. Turkije ligt voor 3% in Europa (Thracië) en voor 97% in Azië (Anatolië). Beide delen zijn van elkaar gescheiden door de Bosporus, de Zee van Marmara en de Dardanellen die samen weer de verbinding vormen tussen de Egeïsche Zee (ten westen van Turkije) en de Zwarte Zee (ten noorden van het land). Behalve deze beide zeeën grenst Turkije in het zuiden aan de Middellandse Zee. Buurlanden zijn talrijk: Syrië, Irak, Iran, Armenië, Georgië, Bulgarije en Griekenland. Turkije is een prachtig land. De landschappen zijn erg gevarieerd. Baaien, rotsen, zand- en kiezelstranden aan de 8000 km lange kuststrook. Hoge bergen, zoutmeren, steppen en rivieren in het Anatolische binnenland. Hoe oostelijker je komt, hoe hoger de bergen worden, met als hoogste punt de bijbelse berg Ararat van 5185 m. Op deze eeuwig besneeuwde berg zou de ark van Noach gestrand zijn. Heel bijzonder is het maanlandschap van Cappadocië dat je in deze reis zult bezoeken. Een gevolg van vulkanische uitbarstingen van de Erciyas Dagi, die zo'n 15 miljoen jaar geleden begonnen. Door de invloed van regen en wind hebben de vulkanische gesteenten (het zachte poreuze tufsteen en het harde basalt) vreemde vormen gekregen. In het voorjaar laten de kusten van de Middellandse Zee en de Egeïsche Zee één grote bloemenzee zien. Wilde bloemen en struiken zijn alom tegenwoordig. Het Taurusgebergte in het zuiden heeft beboste en kale hellingen, in de lente en zomer begroeid met gras. Aan de kusten zie je palm-, pijn- en avocadobomen. Er groeien vijgen, olijven, citrusvruchten, bananen. Je ziet tabaks- en katoenplantages. Kortom, een grote variëteit aan plantengroei.

Cultuur
Overal in Turkije vind je spectaculaire opgravingen en monumenten uit verschillende perioden van de geschiedenis. Hittieten, Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Seldsjoeken, Osmanen, allemaal lieten ze hier hun sporen achter. We bezoeken bijvoorbeeld Efeze, een hoogtepunt uit de Griekse periode en tevens een hoogtepunt in deze reis: tempels, pilaren, een bibliotheek en theaters. Mooie beelden en een schitterend Archeologisch Museum in Selçuk. Visuele kunst in de Arabische wereld betekent vaak architectuur, grotendeels omdat de islam afbeeldingen van levende dingen verbiedt. Je kunt genieten van prachtige moskeeën, koranscholen en hammams, versierd met ingewikkelde geometrische patronen en bloemmotieven. Indrukwekkend zijn de Blauwe Moskee in Istanbul en de diverse moskeeën in Konya, de meest religieuze stad van het land.

Bevolking
Turkije heeft een populatie van ca. 63 miljoen mensen. Ongeveer de helft daarvan woont op het platteland. Maar meer en meer mensen trekken naar de steden, op zoek naar werk. De steden zijn niet in staat de snelle toeloop van bewoners op te vangen. De mensen zoeken daarom hun toevlucht tot de gecekondu, in één nacht gebouwde (krot)woningen. In de hoofdstad Ankara leven 3,2 miljoen mensen. Istanbul is nog groter: ongeveer 12 miljoen inwoners! Een grote kinderschare is nog steeds een goede oudedagsvoorziening en daarom populair. Er zijn opvallend veel jonge mensen. Het verschil tussen stad en platteland is enorm. Europese invloeden zijn gemeengoed geworden in de grote steden en vooral in (zuid)west-Turkije. Verder oostwaarts is men veel traditioneler ingesteld. Je ziet dit o.a. aan de wijze van kleden. De Koerden vormen de grootste etnische minderheid in Turkije. Hun precieze aantal is niet bekend, omdat hun bestaan officieel altijd is ontkend en ze daarom staan ingeschreven als Turk in plaats van als Koerd. Waarschijnlijk is 20% van de Turkse bevolking Koerd. Het merendeel van de Koerdische bevolking leeft in het oosten en zuidoosten van het land. De Koerden zijn regelmatig in het nieuws vanwege het onafhankelijkheidsstreven van de Koerdische Arbeiderspartij PKK. Dit streven is een van de grootste problemen van de Turkse regering, omdat het gepaard gaat met gewelddadige guerrilla-activiteiten. Het Turkse leger grijpt regelmatig in om de strijders uit te schakelen, en bedient zich steeds vaker van dezelfde methoden als de PKK. De afgelopen jaren zijn er veel burgerslachtoffers gevallen. Discussies over dit zeer beladen onderwerp zijn in Turkije moeilijk te voeren. Als toerist zul je weinig van dit conflict meekrijgen.

Godsdienst: Van de bevolking is 98% moslim, waaronder een groot aantal soennieten, een kleiner aantal alevieten en nog kleinere groepen sjiieten en yezidieten. De enige door de overheid erkende minderheden zijn de kleine groepen Grieks-orthodoxe en Armeense christenen en sefardische joden. Turkije is een islamitisch land. In 1928 schafte Atatürk de islam als staatsgodsdienst af. De nationale rustdag werd zondag, in plaats van vrijdag (de eigenlijke rustdag van de moslims). Van de religieuze feesten werden alleen het Offerfeest en het Suikerfeest als nationale feestdag gehandhaafd. De rechtspraak werd herzien naar westers voorbeeld en de bouw van nieuwe moskeeën en het dragen van de sluier werden verboden. Momenteel is er weer een toenemende belangstelling voor het geloof, en door deze re-islamisering van de samenleving is het ook een belangrijk onderwerp voor de overheid, alleen al uit electorale overwegingen. Er mogen weer moskeeën worden gebouwd, er wordt veel religieuze literatuur verkocht, islamitische opleidingsinstituten schieten uit de grond en sinds 1990 is het studentes weer toegestaan een hoofddoek te dragen op de universiteit. Landen als Iran en Saoedi-Arabië steunen deze godsdienstige opleving met enorme geldbedragen. De progressievere Turkse bevolking vreest dat het land de kant van Iran opgaat. Het Arabische woord 'islam' betekent 'overgave aan God'. Grondslag van de islam is het geloof in de ene en ondeelbare god Allah. Mohammed is zijn profeet. Allah openbaarde in de zevende eeuw aan Mohammed het Woord Gods middels de aartsengel Gabriël. Die openbaringen zijn opgetekend in het heilige schrift van de islam, de Koran. Eeuwenlang vormde de sharia, de heilige wetten van de islam gebaseerd op de Koran, de kern van de rechtspraak, de wetgeving en het onderwijs in de islamitische landen. Er zijn vijf plichten die iedere moslim moet nakomen, de zogenoemde vijf zuilen van de islam: * Sjahada: het uitspreken van de geloofsbelijdenis: 'Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet.' * Sakaat: het gebed, verplicht voor iedere moslim vijf keer per dag in de richting van Mekka. Van tevoren moeten gezicht, handen en voeten ritueel gewassen worden. Bewoordingen, houding en dergelijke liggen vast. Moslims kunnen overal bidden. Het gebedskleedje moet in de richting van Mekka liggen. Op vrijdag bidt men in de moskee. Daar bidden moslims voor zichzelf of ze volgen de voorbeelden van de imam, de voorganger. Men begint staande, knielt dan, raakt met het voorhoofd en de handpalmen het vloerkleed aan en staat dan weer op. Dit wordt steeds herhaald. De vrouwen volgen het gebed op de bovengalerijen of achter in de moskee. Vanaf de minaretten, die overal in het landschap omhoog steken, worden de mensen elke dag opgeroepen tot gebed. * Zakaat: het geven van aalmoezen aan armen en wezen. Komt tegenwoordig niet meer algemeen voor. * Sijaam: het vasten gedurende één maand tijdens de Ramadan, waarbij men van de dageraad tot zonsondergang niet mag eten, drinken, roken of seksueel verkeer mag hebben. * Hadjj: de bedevaart naar Mekka, die iedere moslim eens in zijn leven moet maken, als financiën en gezondheid dit toelaten. De islam verbiedt het eten van varkensvlees en het drinken van alcohol. De islam heeft ook de neiging de seksen te scheiden. In sommige restaurantjes lijkt het of er alleen mannen mogen eten, maar als je erom vraagt, sturen ze je naar de aile salonu, een afgescheiden plek waar ook vrouwen welkom zijn. Kuisheid is erg belangrijk voor de islamieten; toeristen die zich in badkleding of te kleine broekjes op straat begeven worden op zijn minst geminacht (zeker in Konya!). Enige terughoudendheid in kleding en gedrag voorkomt vervelende situaties. In de grote steden en in de toeristencentra is men uiteraard veel vrijer.

Culturele verschillen en gewoonten
De cultuurverschillen tussen West-Europeanen en Turken zijn zo groot dat je er een heel boek aan zou kunnen wijden. Hieronder zijn er een paar punten uitgepikt, die van direct en dagelijks belang zijn bij je omgang met de bewoners.

Kussen
In de minder toeristische gebieden is het zeer ongewoon om in het openbaar genegenheid voor elkaar te tonen. Zoenen en knuffelen in het openbaar wordt ervaren als hoogst storend. Op een andere manier kussen Turken wel graag. Van jongs af aan wordt ze geleerd de handen van ouderen te kussen als eerbetoon. Bij aankomst of vertrek is het voor mannen en vrouwen gebruikelijk om elkaar te kussen. Als mensen met elkaar een gesprek voeren, staan ze veel dichter bij elkaar dan in het Westen gebruikelijk is. Het is ook volkomen normaal om twee mannen al pratende hand in hand over straat te zien lopen.

Etiquette
Je mag nooit naar iemand wijzen. Tandenstokers dienen gebruikt te worden met de hand voor de mond en niezen in het bijzijn van anderen is onbeleefd. Verder mag je nooit zo zitten, dat je voetzool zichtbaar is.

Onderhandelen
Afdingen-is erg normaal in Turkije. Doe het vooral als je souvenirs gaat kopen, het wordt van je verwacht! Neem er de tijd voor. Het is normaal als je tussentijds een kopje thee aangeboden krijgt. Als je tot een compromis bent gekomen over de prijs, ben je verplicht te kopen. Je kunt natuurlijk wel voortijdig afhaken. In winkels met levensmiddelen staan de prijzen wel vast. Als souvenirs zijn hier lederwaren te koop, tapijten, goud en zilver. Wat antiek betreft: het is streng verboden antieke voorwerpen uit te voeren naar het buitenland!

Opdringerigheid
Turken zijn over het algemeen zeer beleefde en gastvrije mensen. In toeristische gebieden kunnen handelaren en kinderen wel eens opdringerig zijn, maar dat is doorgaans aan het gedrag van de toeristen zelf te wijten. Indien je met rust gelaten wilt worden, deel dat dan vriendelijk, maar beslist mee, ook al is dat soms moeilijk. Bedenk dat je voor de doorsnee Turk altijd een rijk mens bent, alleen al door het simpele feit dat je je deze reis kunt veroorloven.

Gezelschap
Als je je in Turkije even terug wilt trekken, zal iemand je al snel, met een glaasje thee, gezelschap komen houden. Turken doen alles graag samen. Niet alleen thee drinken en eten, ook allerlei andere bezigheden, zoals koken, naar de markt gaan en reizen. De familie speelt hierbij een belangrijke rol.

Vrouwen
Voor de wet zijn vrouwen gelijk aan mannen, maar in de praktijk is Turkije een uitgesproken mannenmaatschappij, waar vrouwen over het algemeen niet veel te vertellen hebben, zeker op het platteland. Voor traditionele Turkse vrouwen gelden strenge regels. Totdat een meisje een huwelijkskandidaat heeft gevonden en getrouwd is, zal er door haar familie streng gewaakt worden over haar eerbaarheid en maagdelijkheid. Alleen reizende westerse vrouwen worden helaas vaak aan het hoofd gezeurd, hetgeen waarschijnlijk vooral te wijten is aan de vele westerse films en de afwijkende moraal. Een kennelijk ongehuwde, volwassen vrouw alleen op vakantie moet wel haast 'eerloos' zijn (lees: een prostituee). In restaurants en theehuizen met het opschrift 'aile salonu' kun je ongestoord terecht. Voor vrouwen geldt, meer dan voor mannen, dat ze zich het best wat conservatief kunnen kleden. In de toeristische centra is men meer gewend dan elders, maar ook daar geldt: hoe uitdagender de kleding, hoe meer kans op ongewenste aandacht en weerstand.

Moskeebezoek
Voor toeristen zijn moskeeën over het algemeen vrij toegankelijk, behalve als er een gebedsdienst is. Het is daarom raadzaam op vrijdag de moskee te mijden. Het kan voorkomen, dat een deel van de moskee is afgeschermd voor moslims, zodat die daar kunnen bidden, zonder gestoord te worden door horden toeristen. Voordat je een moskee bezoekt, moet je ervoor zorgen dat je gepast gekleed bent. Bij het betreden van de moskee moet je je schoenen uit doen. Er staan speciale rekken, waar je je schoenen kunt achterlaten. Vrouwen en mannen moeten kleding dragen waarbij schouders en knieën bedekt zijn. Vrouwen dienen ook nog een hoofddoek te dragen. Het wordt op prijs gesteld als je in de moskee niet te hard praat en geen foto's neemt van biddende mensen. Let er ook op dat je niet voor biddende mensen langs loopt. Een donatie wordt bij het verlaten van de moskee op prijs gesteld, maar is niet verplicht.

Feesten en tradities
Feesten in de familie zoals geboorte, besnijdenis, verloving en huwelijk worden als het enigszins mogelijk  groots gevierd. Omdat de feesten veel geld kosten, wordt er vaak lang voor gespaard. In de dorpen wordt iedereen uitgenodigd en in de steden worden uitnodigingen verstuurd. Toeristen zijn alleen welkom wanneer ze gevraagd worden. Mocht je dat overkomen, maak daar dan zeker gebruik van!

Besnijdenisfeest
Als de baby een jongetje is, volgt na verloop van tijd de besnijdenis. Dat is een belangrijke en feestelijke gebeurtenis voor de familie. De besnijdenis is een voorwaarde om moslim te mogen zijn, zo is de algemene opvatting. Maar ook wie het geloof niet belangrijk vindt, laat zijn zoon besnijden. Het is onderdeel van de cultuur en traditie en ook lichamelijke hygiëne speelt een rol. Een jongen kan als baby besneden worden, maar meestal wacht men tot hij tussen de vijf en acht jaar is. Op het platteland wordt de ingreep verricht door een ervaren besnijder, die vaak geen medicus is. In de stad gaat men over het algemeen naar een ziekenhuis. De familie organiseert meestal een groot feest, vergelijkbaar met een bruiloft. Omdat zo'n feest natuurlijk heel wat kost, zie je regelmatig twee of meer broertjes of neefjes in het feestelijk versierde bed zitten, opgedirkt en wel.

Badhuis
Een bijzondere ervaring is een bezoek aan een hamam (badhuis). In Turkije is de gewoonte een badhuis te bezoeken erg algemeen. De baden hebben hun vaste openingstijden; er zijn aparte tijden (en soms aparte ruimtes) voor vrouwen. Je moet er een paar uur voor uittrekken. In de hammam zijn er hete en lauwe baden en zweetruimtes, geen koude baden. Je schept met een schotel het water uit een van de bakken over je lijf. Massages kosten extra en zijn zeer grondig. Daarna kun je in de rustkamer eventueel een glaasje thee drinken en ontspannen. Mannen moeten er op letten hun onderlijf bedekt te houden. Vrouwen zijn onderling minder preuts. Handdoeken worden uitgereikt.

Muziek
Volksmuziek leeft nog steeds in Turkije. In restaurantjes hoor je de klanken van de sas, en de zangerige melodieuze liedjes. Een aantal grote steden heeft een muziekfestival en in de antieke theaters van Efeze en Side vinden in de zomer grote concerten plaats. Turkse popmuziek is geïnspireerd op westerse popmuziek, maar maakt gebruik van de Turkse volksmuziek. De Turkse zanger Tarkan en Eurovisie songfestivalwinnares Sertab Erener zijn ook in Nederland door gedrongen. In sommige restaurants is live muziek, met-soms ook-een erotische buikdanseres.

Islamitische feestdagen
Omdat de islamitische kalender gebaseerd is op de waarneming van de maan, vallen die feesten ieder jaar op een andere dag. Het offerfeest is 2006 op 10 januari. De Ramazan (of Ramadan - de vastenmaand) kan hinderlijk voor toeristen zijn, veel restaurants zijn dicht; eten, drinken en roken in het openbaar wordt niet op prijs gesteld. Hoewel dit tot enig ongemak kan leiden zul je deze periode als een zeer bijzondere beschouwen. Omdat men pas na zonsondergang (17.00 -18.00) mag eten, is het vooral 's avonds druk op straat waarbij de winkels langer geopend zijn en de sfeer feestelijk kan zijn. Voor toeristen wordt wel gekookt en gezorgd. Het spreekt vanzelf dat men de mensen niet de ogen moet uitsteken door vlak voor hun neus te eten. In 2006 is de Ramadan van 24 september tot en met 22 oktober. Het daarop volgende suikerfeest (Seker Bayram) begint op 23 oktober, en duurt drie dagen. Het Offerfeest (Kurban Bayram) is weer ruim twee maanden daarna. Het offerfeest begint in 2006 is het offerfeest op 10 januari en later opnieuw op 31 december 2006. Overigens gaat de Ramadan van start als de nieuwe maan is waargenomen. Daardoor kan het wel eens een dag later beginnen dan hiervoor aangegeven.

Electriciteit
Turkije heeft 220 volt, 50 hertz wisselstroom. Een internationale verloopstekker kan makkelijk zijn, omdat niet alle stopcontacten hetzelfde formaat hebben. Het is handig, voor in het geval het licht uitvalt, een zaklamp bij je te steken, ook wanneer je 's avonds uit wandelen gaat.

Drinkwater
Het water uit de kraan is niet geschikt voor consumptie. Koop flessen gezuiverd drinkwater, dat kan overal wel. Let er wel op dat de flessen hun oorspronkelijke sluiting hebben. IJsklontjes in je cola zijn ook taboe, die worden immers gemaakt van leidingwater. Poets ook je tanden met flessenwater.

Maaltijden
De Turkse kookboeken zien er indrukwekkend uit, met invloeden van nomadische herdersvolken uit Centraal-Azië, Turkse Seldsjoeken, Middellandse Zeelanden en de Osmanen. Maar bij de families thuis en in de restaurants zul je vaak dezelfde gerechten tegen komen. Het ontbijt (kahvalti) bestaat over het algemeen uit vers brood, geitenkaas, komkommer, tomaat, olijven en een kop koffie of thee. Grote hotels serveren ook wel een Europees ontbijt. Voor het diner is er een ruime keuze. De warme maaltijd wordt door veel Turken zelf 's middags genuttigd. Natuurlijk kun je ook 's avonds gewoon uitgebreid eten. Enkele van de voorgerechten zijn: Patlican salatasi (salade van gemalen aubergine), piyar salatasi (salade van witte bonen), b-rek (tot sigaren opgerolde bladerdeegrolletjes gevuld met bijvoorbeeld rijst en gehakt of met kaas en peterselie), biber dolmasi (met rijst en gehakt gevulde paprika's of aubergines), yaprak dolma (wijnblad gevuld met rijst). Een gemengde salade bestaat uit vaak niet meer dan een paar schijven tomaat, komkommer en wat uienringen. Er zijn ook meer gevarieerde salades. Over het algemeen wordt de salade vóór het hoofdgerecht geserveerd. Dan de hoofdgerechten. Vers brood en rijst (pilav) of gekookte gebroken tarwe (bulgur) hebben een belangrijke plaats in het menu. Sis-kebab (een spies met stukjes geroosterd lamsvlees) is een Turkse uitvinding en je zult overal de kebapçis aantreffen. Andere kebaps zijn d-ner kebab (schapenvlees dat in lange repen aan een spit bevestigd is en langzaam langs een gloeiend vuur draait; de geroosterde buitenkant wordt er in dunne schijfjes afgesneden), adana kebab (sterk gekruid geroosterd vlees), k-fte (gehaktballetjes), shaslik (spies met stukjes rund- of schapenvlees waar ook uien, stukjes nier en lever tussen zitten). In veel restaurants kun je ook kip (tavuk) bestellen, die op verschillende manieren kan zijn klaar gemaakt. In de restaurants tref je veel lams- en visschotels. Vis (balik) kan soms prijzig zijn. Er is zwaardvis (kiliç), makreel (uskumru), tonijn (palamut), forel (alabalik) en sardine (sardalya). De vis kan geroosterd (izgara) of gebakken (tava) gegeten worden. Je kunt ook een goedkopere Turkse pizza nemen. Vegetariërs hebben minder keuze, maar van de honger zul je niet omkomen. Maak gewoon een compleet maal van de meze (voorgerechten). Aubergine is groente nummer één: kijk uit naar de imam bayildi (de priester viel flauw), een schotel met gevulde aubergine. Bladgroenten komen weinig of niet voor, maar komkommer, paprika, aubergine, uien, aardappelen, bonen en courgettes worden volop gebruikt. Groenten worden meestal door en door gaar gekookt of gestoofd. Toetjes (tatlilar) zijn zoet (vaak druipend van de honing) en combinaties van vruchten, noten en gebak, zoals de baklava. Helva zijn de mierzoete amandelblokken met sesamolie. Verder zijn heerlijk als toetje de yoghurt (yogurt), amandelpudding (asure), rijstpudding (sütlak) of het heerlijke verse fruit zoals appels, peren, sinaasappelen, druiven, perziken, watermeloenen, suikermeloenen of vijgen.

Dranken
De nationale drank is çay (thee). Thee wordt geserveerd in kleine glaasjes met een paar klontjes suiker op een schoteltje. Je moet ook de elma çay eens proberen (appelthee). Koffie (kahve) is minder populair en dus moeilijker te krijgen. Het wordt gedronken uit poppenservieskopjes, met veel drab erin, die eerst moet bezinken. In veel toeristische restaurants wordt in plaats van Turkse koffie ook wel Nescafé geserveerd. De koran verbiedt het drinken van alcohol, maar veel moderne moslims nemen het niet zo nauw met dit verbod. Bier (bira) wordt dan ook bijna overal geserveerd. Turkse wijnen (-arap) zijn goedkoop en verrassend goed. Raki is een sterk alcoholische anijsdrank, die uit druiven wordt gedestilleerd. Hij wordt puur gedronken of aangelengd met water. Frisdrank is overal goed verkrijgbaar, net als mineraalwater (maden suyu).

Restaurants
Er zijn verschillende soorten restaurants. In de vele goedkope zelfbedieningsrestaurants, lokanta genoemd, staan bij de ingang grote bakken met kant-en-klaar eten, dat warm gehouden wordt. Restaurants zijn over het algemeen duurder dan lokanta's. Als je de menukaart niet begrijpt, kun je in vitrines je gerecht(en) uitzoeken. Vaak mag je een blik in de keuken werpen, als je dat eerst even vraagt. In toeristische plaatsen is er behalve een Turkse keuken ook een internationale. De tafels worden over het algemeen goed schoon gehouden. Een goed lopend restaurant heeft vaak jongens in dienst die alleen aangesteld zijn om de tafels te dekken en af te ruimen. Zo kan het gebeuren dat je je laatste hap nog niet verwerkt hebt, of je bord wordt al weggenomen.

Fooien
In goedkope restaurants is het niet nodig om meer dan enkele munten als fooi achter te laten. In duurdere restaurants is een fooi veel algemener. Zelfs al is er 10 of 15% service charge toegevoegd aan je rekening, dan verwacht de ober nog een fooi van zo'n 10% rechtstreeks. In de eenvoudige lokanta's word je geacht te betalen aan de man achter de toonbank bij de ingang. Daar hoef je geen fooi te geven, al is wat extra geld voor een kop koffie of frisdrank een aardig gebaar. Ook kofferdragers verwachten een fooi. In taxi's kun je het bedrag naar boven afronden als fooi. Met gidsen (bijvoorbeeld bij archeologische vindplaatsen) is het geven van een fooi soms moeilijker. Uit beleefdheid weigeren ze vaak een fooi. Je kunt de fooi nog een tweede of derde keer aanbieden. Als de derde keer nog steeds geweigerd wordt, dan kun je ervan uit gaan dat hij/zij echt geen geld van je wil. De buschauffeur (en eventuele bijrijder) verwachten een fooi voor de weken waarin ze de groep rondrijden, tenminste als ze naar tevredenheid hun werk hebben gedaan. Een richtlijn voor de buschauffeur en bijrijder samen is 12 euro per reiziger voor beiden. (Als er alleen een chauffeur is dan 7 euro.) De reisbegeleider verwacht aan het einde ook een fooi, als hij/zij het werk goed heeft gedaan. Onze richtlijn is 14 euro per reiziger voor de hele reis.

Fotograferen en filmen
In Turkije kun je alles fotograferen, tenzij het militaire en 'strategische' objecten zijn (bruggen, vliegvelden of ambtelijke gebouwen). Veel mensen gaan graag op de foto, maar willen wel graag dat je later de foto naar ze opstuurt. Maar als je twijfelt, kun je beter om toestemming vragen. Als er geweigerd wordt, doe het dan ook niet. Wees voorzichtig met het fotograferen van gesluierde vrouwen, biddende mensen en plekken die volgens Turken geen positief beeld geven van hun land.

Geld- en bankzaken
De Turkse munteenheid heet lira (TL). De koers wijzigt erg snel, maar was-in december 2005 voor 1 euro 1,60 TL. Voor een recentere koers kun je beter zelf bij de bank een navraag doen of kijken op www.oanda.com. Geld mag ongelimiteerd worden ingevoerd. Er is een maximale uitvoer van US $ 5000. Pinnen bij pinautomaten is veelal mogelijk in de grotere steden. Geld wisselen is voordeliger in Turkije, dan in Nederland of België. De internationaal erkende creditcards worden vrijwel overal in het land geaccepteerd, met uitzondering van de kleinere wegrestaurants en hotels. Banken en wisselkantoren zijn open van maandag t/m vrijdag van 8.30 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 17.00 uur. Bewaar enkele wisselbewijzen, omdat daar naar gevraagd kan worden, als je bij vertrek je lira's weer terug wilt wisselen.

Diarree
Het meest voorkomende gezondheidsprobleem naast verbranding is diarree. Vakantiegangers worden er vaak door getroffen als ze er net een paar dagen zijn. In de meeste gevallen gaat het om een volstrekt onschuldig verschijnsel dat wordt veroorzaakt door verandering in voedingsgewoonten, de hitte of door onschuldige bacteriën, waar je lichaam snel afweer tegen opbouwt. Het belangrijkste risico is de kans op uitdroging, vooral bij kinderen. Uitdroging betekent dat het lichaam meer vocht, zouten en suikers verliest dan het binnen krijgt. Een gevoel van lusteloosheid en slapte is het gevolg. Dit is te voorkomen door water met een O.R.S.-oplossing te drinken. Deze zakjes, die in Nederland en België bij de apotheek te krijgen zijn, bevatten alle mineralen en suikers die het lichaam verliest bij diarree. In plaats van deze oplossing kunnen ook frisdranken zonder koolzuur en stevig gezouten bouillon gedronken worden. Cola werkt bij veel mensen stoppend bij beginnende diarree. Als de diarree gepaard gaat met flinke koorts, bloed in de ontlasting of hevige braakneigingen, dan is het verstandig een arts te raadplegen. Als de diarree meer dan enkele dagen aanhoudt zonder bovengenoemde bijverschijnselen, of als je moet reizen, dan kun je een paar maal het medicijn Imodium of Diacure innemen. Dit is een opium-achtig preparaat dat de darmen gedurende een aantal uren volledig stillegt.

Taal
Vrijwel elke inwoner van Turkije spreekt Turks. Voor buitenlanders is het een lastige taal, maar met een woordenboekje, handen en voeten lukt het om een gesprek te voeren. Er is ook een goede kans dat je in het Nederlands of Duits wordt aangesproken door een ex-gastarbeider. In toeristische gebieden spreken veel mensen een Europese taal. In 1928 verving de Turkse leider Atatürk het Arabische schrift door het Latijnse alfabet. Turks is niet de enige taal die in Turkije gesproken wordt. De Koerden, Armeniërs en Arabieren hebben bijvoorbeeld hun eigen taal. Er is ook een groot aantal dialecten in Turkije.

Tijdsverschil
Het is in Turkije één uur later dan in Nederland en België.

Veiligheid
Turkije is een veilig land om in te reizen. De meeste Turken zijn gastvrije en vriendelijke mensen. Stelen wordt in Turkije gezien als iets zeer laags. In vergelijking tot Nederland wordt er weinig gestolen. Op diefstal staan zware straffen. De criminaliteit neemt echter toe de laatste jaren. Met name in sommige delen van Istanbul moet je op je hoede zijn voor zakkenrollers en straatrovers. Dit geldt minder voor de toeristische delen van de stad. Het is dan ook verstandig om een dunne geldgordel met belangrijke papieren op het lichaam te dragen. Geld, dat je voor díe dag nodig hebt, stop je binnen handbereik, zodat je niet steeds met je grote flappen geld hoeft te wapperen. Laat je niet in met mensen die drugs aanbieden. Op de handel en het in bezit hebben van drugs staan in Turkije zeer zware straffen.

Klimaat
In hartje zomer kan het erg heet zijn aan de kust; het is dan prettig om 's middags, net als de lokale bevolking, een siësta te houden gedurende het heetst van de dag. Van eind oktober tot begin april wordt het aan de kust rustig. Er is een beetje regen tussen mei en oktober, behalve aan de Zwarte Zeekust. Vanaf ongeveer midden-juni kunnen er in sommige gebieden flink wat muggen zitten.

Beste reistijd
De lente (april tot juni) en de herfst (september tot november) zijn het meest geschikt om te reizen. Het klimaat aan de Egeïsche en de Middellandse Zeekust is dan perfect, net als in Istanbul.